جدول تبدیل سایز لوله از اینچ به میلی‌متر
در خرید و اجرای لوله‌کشی، یک دوگانگی همیشگی وجود دارد: بخشی از دنیا با «اینچ» صحبت می‌کند و بخشی با «میلی‌متر». در پروژه‌های واقعی هم معمولاً هر دو زبان را هم‌زمان می‌بینیم؛ روی نقشه «DN» یا «NPS» نوشته شده، در انبارداری از «اینچ» حرف می‌زنند، فروشندهٔ فیتینگ‌های پرسی از «میلی‌متر» می‌پرسد، و مهندس هیدرولیک به «ID» (قطر داخلی) کار دارد. سر همین اختلاف زبان، خطاهای تکراری رخ می‌دهد: فیتینگ نمی‌نشیند، رزوه درگیر می‌شود اما نشتی می‌دهد، یا پمپ با افت فشار غیرمنتظره مواجه می‌شود. هدف این راهنما این است که با یک رویکرد کاملاً کاربردی، تبدیل اینچ↔میلی‌متر را بی‌دردسر کنیم، تفاوت «نامی» با «واقعی» را جا بیندازیم، و چند قانون طلایی بدهیم تا موقع سفارش، هیچ چیزی از قلم نیفتد.
نکتهٔ کلیدی اول: «اینچ» دو معنا دارد—یکی «اینچ واقعی» که مستقیم در 25.4 ضرب می‌شود (مثلاً 1/2″ = 12.7mm)، و دیگری «اینچ نامی» (NPS) که برای نام‌گذاری سایز لوله‌های فولادی استفاده می‌شود و لزوماً با میلی‌متر واقعی یکی نیست. نکتهٔ کلیدی دوم: برای اتصال و مهار مکانیکی، OD (قطر بیرونی) مهم است؛ برای هیدرولیک (دبی/سرعت/افت فشار)، ID (قطر داخلی) اهمیت دارد. نکتهٔ کلیدی سوم: در فولاد، Schedule و در پلیمرها SDR/PN با تغییر ضخامت دیواره، ID را عوض می‌کنند؛ پس DN/NPS به‌تنهایی برای تصمیم فنی کافی نیست.
قدیمی‌ترین تأمین‌کننده لوله و اتصالات در مشهد و شرق کشور
بازرگانی پورمرادی نماینده رسمی برترین کارخانجات مانیسمان، سپنتا، پلی‌ران و شیرآلات فاراب با در اختیار داشتن بزرگ‌ترین انبار اختصاصی در مشهد، تأمین و ارسال سریع انواع لوله و اتصالات صنعتی و ساختمانی را با گواهی اصالت و فاکتور رسمی تضمین می‌نماید.
چرا «تبدیل سایز» در خرید لوله این‌قدر مهم است؟
اگر فقط یک عدد اشتباه در اندازه بنویسید، زنجیره‌ای از دردسرها آغاز می‌شود: فیتینگ پرسی با OD لوله جور نمی‌شود؛ رزوهٔ NPT روی قطعهٔ BSP می‌نشیند اما آب‌بند نمی‌شود؛ Schedule/SDR اشتباه باعث تغییر ID می‌شود و افت فشار یا سرعت جریان را از محدودهٔ ایمن بیرون می‌اندازد؛ و در نهایت، پروژه با «بازگشت کالا، دوباره‌کاری و تأخیر» روبه‌رو می‌شود. راه‌حل، یک نظم ساده است: هر قلم را با «سه‌گانهٔ هویتی» توصیف کنید—DN/NPS + OD + کلاس ضخامت (Schedule/SDR/PN)—و وقتی بحث هیدرولیک است، «ID» را حساب کنید. همین رویکرد ساده، ۹۰٪ خطاهای رایج را حذف می‌کند.
DN، NPS، OD، ID—تعاریف دقیق اما ساده
DN (قطر نامی): یک برچسب استاندارد متریک برای نام‌گذاری سایز لوله‌ها؛ DN برابر قطر واقعی نیست. مثلاً DN25 تقریباً معادل NPS 1″ است، در حالی که قطر بیرونی واقعی لولهٔ فولادی 1″ حدود 33.4 میلی‌متر است.
NPS (Nominal Pipe Size): معادل اینچی DN. NPS هم «نام» است نه قطر واقعی. خانوادهٔ ابعادی فولاد طوری تعریف شده که OD با NPS ثابت می‌ماند و با تغییر Schedule فقط ضخامت/ID تغییر می‌کند.
OD (Outer Diameter): قطر بیرونی واقعی؛ پایهٔ اکثر اتصالات مکانیکی (پرسی، گرووینگ، فلنج‌های خاص، کلمپ‌ها). برای اندازه‌گیری OD می‌توانید محیط را با نوار متر بگیرید و بر π تقسیم کنید.
ID (Inner Diameter): قطر داخلی واقعی؛ تعیین‌کنندهٔ مساحت مقطع عبور سیال، سرعت جریان و افت فشار. در فولاد، با تغییر Schedule و در پلیمر با تغییر SDR/PN، ID تغییر می‌کند.
نقشهٔ راه تبدیل: از «نیاز» تا «سفارش بدون خطا»
- نیاز را مشخص کنید: قرار است چه کاری انجام شود—اتصال مکانیکی (پرسی/گرووینگ/رزوه/فلنج) یا محاسبهٔ هیدرولیک؟ برای اولی OD مهم است، برای دومی ID.
- سایز نامی را تطبیق دهید: اگر روی نقشه NPS است، در جدول NPS↔DN معادل متریک را پیدا کنید؛ اگر DN دارید، معادل NPS را بیابید.
- کلاس ضخامت را تعیین کنید: در فولاد Schedule (مثلاً Sch40/Sch80)، در پلیمر SDR/PN (مثلاً SDR11/PN16). این کلاس ID را دگرگون می‌کند.
- اندازهٔ واقعی را اندازه بگیرید: OD را در محل کنترل کنید؛ برای هیدرولیک ID را یا محاسبه کنید (ID ≈ OD − 2e) یا از جدول/کاتالوگ بخوانید.
- سفارش را سه‌تایی بنویسید: DN/NPS + OD + Schedule/SDR/PN؛ اگر اتصال خاصی دارید (مثلاً گرووینگ)، حداقل ضخامت مجاز شیار را از کاتالوگ بررسی کنید.
تفاوت «نامی» و «واقعی» در عمل
یکی از دام‌های رایج این است که «1 اینچ» را برابر «25.4 میلی‌متر» بگیریم و همان را روی پیش‌فاکتور بنویسیم. در فولاد، NPS 1″ یعنی OD≈33.4mm؛ اگر شما فیتینگ پرسی 25.4mm بخرید، اتصال هرگز نمی‌نشیند. یا در پلیمر، PE با سری ابعادی میلی‌متری فروخته می‌شود (مثلاً 110mm OD)، اما برای هیدرولیک اگر SDR را عوض کنید، ID تغییر چشم‌گیری می‌کند. خلاصه اینکه «نامی برای هماهنگی است»، اما «واقعی برای اتصال/هیدرولیک» تصمیم می‌گیرد.
فرمول‌های سریع و روش‌های اندازه‌گیری
- تبدیل واقعی اینچ به میلی‌متر: 1″ = 25.4mm. برای کسرها، فقط ضرب کنید: 3/4″ = 19.05mm، 1-1/4″ = 31.75mm، 2″ = 50.8mm و…
- محیط به OD: اگر کولیس ندارید، محیط بیرونی را با متر پارچه‌ای بگیرید و بر π (~3.1416) تقسیم کنید تا OD به‌دست آید.
- ID تقریبی: ID ≈ OD − 2×e (e = ضخامت دیواره). در فولاد e را از جدول Schedule و در پلیمر از SDR/PN می‌گویند.
جدول تبدیل نامی NPS ↔ DN (راهنمای هماهنگی سریع)
| NPS (اینچ) | DN (میلی‌متر) | توضیح کاربردی |
|---|---|---|
| 1/8″ | DN6 | ابزار دقیق، خطوط نمونه‌برداری |
| 1/4″ | DN8 | انشعابات ریز، رزوه‌ای |
| 3/8″ | DN10 | فشارسنج/ابزار/کوچک‌مقیاس |
| 1/2″ | DN15 | مصارف خانگی و صنعتی سبک |
| 3/4″ | DN20 | شبکه‌های داخلی |
| 1″ | DN25 | خطوط اصلی کوچک |
| 1-1/4″ | DN32 | بالادست پمپ/کلکتورها |
| 1-1/2″ | DN40 | هوای فشرده/آب سرد |
| 2″ | DN50 | رایزر/آتش‌نشانی سبک |
| 2-1/2″ | DN65 | کلکتورهای پروژه |
| 3″ | DN80 | شبکه‌های عمومی/فرایندی |
| 3-1/2″ | DN90 | میانی خاص/سفارشی |
| 4″ | DN100 | ساختمانی/صنعتی رایج |
| 5″ | DN125 | ورود/خروجی پمپاژ |
| 6″ | DN150 | مین‌لاین‌ها |
| 8″ | DN200 | انتقال شهری |
| 10″ | DN250 | انتقال سنگین |
| 12″ | DN300 | شبکه‌های اصلی |
| 14″ | DN350 | صنعتی/شهری سنگین |
| 16″ | DN400 | کلکتورهای بزرگ |
| 18″ | DN450 | انتقال بین‌شهری |
| 20″ | DN500 | خطوط اصلی سنگین |
| 22″ | DN550 | خاص/سفارشی |
| 24″ | DN600 | انتقال عمده |
توجه: این نگاشت‌ها «نامی» هستند. برای اتصال مکانیکی، OD واقعی و برای هیدرولیک، ID نهایی ملاک است. در فولاد OD با NPS ثابت می‌ماند و با تغییر Schedule فقط ضخامت/ID تغییر می‌کند؛ در پلیمرها سری ابعادی OD را ثابت می‌کند و SDR/PN ضخامت/ID را تعیین می‌کند.
جدول تبدیل «کسرهای اینچی» به میلی‌متر (واقعی = Inch × 25.4)
| اینچ | میلی‌متر | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| 1/8″ | 3.175 | ابزار دقیق/کویل‌های ریز |
| 3/16″ | 4.7625 | ابزار/کنترل |
| 1/4″ | 6.35 | اتصالات کوچک |
| 5/16″ | 7.9375 | خاص/سفارشی |
| 3/8″ | 9.525 | رزوه‌ای ریز |
| 7/16″ | 11.1125 | اختصاصی |
| 1/2″ | 12.7 | خانگی/شیرآلات |
| 9/16″ | 14.2875 | خاص |
| 5/8″ | 15.875 | لوله مسی/کویل |
| 11/16″ | 17.4625 | خاص |
| 3/4″ | 19.05 | تأسیسات سبک |
| 13/16″ | 20.6375 | خاص |
| 7/8″ | 22.225 | رزوه‌ای متوسط |
| 15/16″ | 23.8125 | اختصاصی |
| 1″ | 25.4 | مرجع پایه |
| 1-1/4″ | 31.75 | کلکتورها |
| 1-1/2″ | 38.1 | شبکه داخلی |
| 2″ | 50.8 | رایزر/اصلی |
| 2-1/2″ | 63.5 | کالکتور بزرگ |
| 3″ | 76.2 | عمومی/فرایندی |
| 4″ | 101.6 | ساختمانی/صنعتی |
| 5″ | 127 | ورود/خروجی پمپاژ |
| 6″ | 152.4 | مین‌لاین‌ها |
| 8″ | 203.2 | انتقال شهری |
| 10″ | 254 | انتقال سنگین |
| 12″ | 304.8 | شبکه‌های اصلی |
خانواده‌ها چگونه سایز را معنا می‌کنند؟ (فولادی، PP-R، PE، UPVC، CTS/IPS)
فولادی (کربن/استنلس): خانوادهٔ NPS/Sch؛ OD با NPS ثابت است. وقتی از Sch40 به Sch80 می‌روید، ضخامت زیاد و ID کم می‌شود؛ پس اگر دبی ثابت بماند، سرعت بالا رفته و افت فشار بیشتر می‌شود. برای رزوه‌کاری امن در سایزهای کوچک، Sch80 «گوشت» بهتری می‌دهد.
PP-R (لوله سبز): سری ابعادی OD را استاندارد می‌کند و کلاس PN10/PN16/PN20 ضخامت را تعیین می‌کند؛ در آب گرم/نوسانات فشار، PN بالاتر انتخاب می‌شود. در هیدرولیک حواس‌تان به ID باشد.
PE (پلی‌اتیلن): سری ابعادی OD ثابت و کلاس SDR (مثلاً SDR11/13.6/17) ضخامت/ID را مشخص می‌کند. برای اتصال پیچی/الکتروفیوژن، سازگاری فیتینگ با OD/SDR حیاتی است.
UPVC (فشاری/چسبی): OD برای فیتینگ چسبی مرجع است؛ کلاس فشاری (PN) ضخامت/ID را تغییر می‌دهد. در فاضلاب پوش‌فیت، سایزها «نامی» اما پروفایل اتصال، رینگ/واشر را تعیین می‌کند.
CTS/IPS (مس/PEX): در مس و PEX، استاندارد CTS (Copper Tube Size) با IPS (Iron Pipe Size) متفاوت است؛ مقادیر اینچ واقعی (×25.4) با DN/NPS لزوماً هم‌پوشانی ندارند. هنگام تعویض ماده (مثلاً از فولاد به PEX)، آداپتور و سری ابعادی را دقیق چک کنید.
اندازه‌گیری میدانی—وقتی کولیس بزرگ ندارید
در پروژه‌های باز، کولیس صنعتی همیشه دم دست نیست. یک متر پارچه‌ای می‌تواند کارتان را راه بیندازد: متر را دور لوله بپیچید، محیط را بخوانید و بر π تقسیم کنید تا OD به‌دست آید. اگر ضخامت معلوم است (از روی Schedule/SDR)، ID را هم سریع برآورد کنید. در اتصالات رزوه‌ای، ریزه‌کاری رزوهٔ اول را تمیز نگه دارید و روی رزوهٔ موازی فقط با واشر باندد آب‌بندی کنید—تفلون به‌تنهایی در موازی کافی نیست.
پیامدهای هیدرولیکِ انتخاب سایز—سرعت، افت فشار و خودپاک‌شوندگی
مساحت مقطع عبور سیال با ID² نسبت دارد؛ یعنی یک میلی‌متر کم‌وزیاد در ID می‌تواند روی دبی/سرعت/افت فشار اثر محسوس بگذارد. در خطوط بلند، تغییر Schedule یا SDR می‌تواند فشار پمپ یا اندازهٔ قطر بهینه را عوض کند. قاعدهٔ عملی: اگر به‌خاطر فشار/دما مجبور به دیوارهٔ ضخیم‌تر هستید (ID کمتر)، برای حفظ «سرعت خودپاک‌شونده» و افت فشار قابل قبول، یک پله قطر را افزایش دهید؛ اغلب این راه از «پمپ بزرگ‌تر» اقتصادی‌تر است.
نمونه‌های محاسبه—از عدد روی کاغذ تا تصمیم خرید
نمونه ۱: فولادی NPS 2″ با تغییر Schedule
OD برای 2″ ثابت ≈60.3mm است. در Sch40، ضخامت ≈3.91mm → ID≈52.5mm؛ در Sch80، ضخامت ≈5.54mm → ID≈49.2mm. نسبت سطح مقطع عبور (برحسب ID²) حدود 1.14 به 1 است—یعنی در Sch80 برای همان دبی، سرعت ~14٪ بالا می‌رود؛ این می‌تواند افت فشار مسیر را محسوساً افزایش دهد.
نمونه ۲: PE 110mm با دو SDR متفاوت
OD=110mm. در SDR17 ضخامت ≈6.47mm → ID≈97.1mm؛ در SDR11 ضخامت ≈10mm → ID≈90mm. سطح مقطع عبور در SDR17 حدود 16٪ بیشتر است؛ اگر پروژه به PN10 بسنده کند، SDR17 از نظر هیدرولیک مزیت دارد—اما اگر PN16 لازم است، SDR11 الزامی است و باید قطر یا پمپ را بازتنظیم کنید.
خطاهای رایج در تبدیل سایز (و راه‌حل سریع)
- یکی دانستن DN با قطر واقعی: DN25 به معنی 25mm نیست؛ برای اتصال/هیدرولیک به OD/ID واقعی رجوع کنید.
- اتکا به اینچ واقعی برای خرید نامی: خرید براساس 25.4×، ولی خانوادهٔ فولاد NPS است؛ مغایرت ایجاد می‌شود—از جدول NPS↔DN استفاده کنید.
- نادیده‌گرفتن Schedule/SDR: تغییر ضخامت ID را عوض می‌کند—محاسبات دبی/افت بر اساس ID نهایی باشد.
- رزوه‌کاری روی دیوارهٔ کم‌گوشت: ترک و نشتی؛ در کوچک‌ها Sch80 برای رزوه امن‌تر است یا روش اتصال را عوض کنید.
- بی‌توجهی به تلرانس/بیضی شدن: اتصال سخت و نشتی؛ اندازه‌گیری چندنقطه‌ای و انتخاب برند معتبر را جدی بگیرید.
- تقریب‌های اشتباه در کسرهای اینچی: 3/4″ را 20mm نمی‌نویسیم؛ 3/4″ = 19.05mm و با DN20 «نامی» صرفاً هماهنگ می‌شود.
چک‌لیست طلایی سفارش—همیشه کنار دست تیم خرید
- سه‌گانهٔ هویتی: در هر قلم «DN/NPS + OD + کلاس (Sch/SDR/PN)» را بنویسید.
- اتصال (رزوه/پرسی/گرووینگ/فلنج/چسبی) و الزامات آن را مشخص کنید (مثلاً ضخامت حداقل گروو).
- هیدرولیک: محاسبات بر مبنای ID؛ اگر کلاس سنگین‌تر ID را کم می‌کند، قطر را یک پله بالا ببرید.
- اندازه‌گیری: محیط با نوار متر → OD؛ ضخامت با کولیس/میکرومتر؛ ID ≈ OD − 2e.
- کیفیت: مارکینگ (ماده/سایز/کلاس/استاندارد/Heat No.)، تلرانس ابعادی و گواهی سازنده را چک کنید.
سفارش حرفه‌ای—چطور روی پیش‌فاکتور بنویسیم؟
به‌جای «لوله 2 اینچ»، این‌طور بنویسید: «NPS 2″, Sch40, طول 6m, استاندارد ابعادی مربوطه». در پلیمر: «PE100, OD 110mm, SDR11, کویل 100m». برای اتصال هم بنویسید «کوپلر الکتروفیوژن سازگار با SDR11» یا «فیتینگ پرسی سری 110mm». اگر گرووینگ دارید، نوع کوپلینگ و پروفایل شیار را اضافه کنید. این زبان مشترک بین طراحی، خرید، انبار و اجراست.
پرسش‌های تخصصی—جزئیاتی که معمولاً جا می‌ماند
- چرا DN روی نقشه می‌آید اما انبار OD می‌خواهد؟ DN برای هماهنگی طراحی است؛ اتصال مکانیکی با OD می‌نشیند.
- اگر Schedule/SDR را جابه‌جا کنم، لازم است قطر را عوض کنم؟ شاید؛ چون ID تغییر کرده و سرعت/افت فشار دگرگون می‌شود.
- در رزوه‌کاری، اینچ واقعی کافی است؟ نه؛ استاندارد رزوه (NPT/BSP)، TPI و گام را هم چک کنید.
جمع‌بندی—قانون‌های ۶گانه برای صفرکردن خطاها
- بین «نامی» و «واقعی» فرق بگذارید—DN/NPS برای هماهنگی، OD/ID برای اتصال/هیدرولیک.
- در فولاد، OD با NPS ثابت است؛ Schedule فقط ضخامت/ID را عوض می‌کند.
- در پلیمر، OD با سری ابعادی ثابت و SDR/PN ضخامت/ID را تعیین می‌کند.
- هر قلم را سه‌تایی بنویسید: DN/NPS + OD + کلاس (Sch/SDR/PN).
- برای اتصال مکانیکی، OD؛ برای هیدرولیک، ID را مبنا بگذارید.
- اگر کلاس سنگین‌تر شد، برای جبران سرعت/افت، یک پله قطر را بالا بگیرید—اغلب اقتصادی‌تر از پمپ بزرگ‌تر است.
